Dziennik Przedsiebiorcy

Publikacja 29.12.2014

KW_TAGS

Psychologowie zadają sobie pytanie, kiedy określenie kogoś mianem pracoholika jest trafne, czyli jakie są podstawowe kryteria diagnozy pracoholizmu. Jednym z podstawowych wniosków z tych badań jest, że pracoholizm nie jest korzystny ani dla pracownika, ani dla firmy.

Osoby poświęcające się pracy często określa się mianem pracoholików. Ludziom wydaje się, że osoba spędzająca wiele czasu w pracy, często mówiąca o pracy i mocno skoncentrowana na zadaniach zawodowych to pracoholik. Takie potoczne określenie może wiązać się z podziwem i uznaniem, gdyż praca jest wartością, a osoby jej oddane zasługują na szacunek.

Aktualne badania psychologiczne pokazują, że diagnoza pracoholizmu wymaga specjalistycznych narzędzi, gdyż określenie pra-cownika mianem pracoholika nie może bazować na czasie pracy. Liczba przepracowanych godzin może wynikać z sytuacji materialnej, aktualnych wymogów na danym stanowisku pracy lub dynamiki zadań zawodowych. Z tego powodu diagnoza pracoholizmu musi brać pod uwagę inne czynniki niż czas. Celem tego tekstu jest pokazanie, które czynniki psychologiczne związane z funkcjonowaniem poznawczoemocjonalnym człowieka mają kluczowe znaczenie w rozumieniu i diagnozowaniu pracoholizmu jako uzależnienia od pracy.

Obsesja i kompulsja pracy

Przez lata głównym wymiarem pracoholizmu była obsesja pracy, która warunkowała kompulsję związaną z pracą. Przez obsesję pracy należy rozumieć powracanie myślami do pracy (zadań zawodowych, obowiązków itd.), którego pracownik nie jest w stanie skutecznie opanować. Myślenie o pracy może nasilać się po jej zakończeniu, np. w czasie świąt. Obsesja pracy jest powiązana z kompulsją, czyli zachowaniem, które będąc ukierunkowane na cele zawodowe, jest trudne do powstrzymania. Na przykład pracownik na urlopie często sprawdza pocztę elektroniczną motywowany silnym wewnętrznym przymusem robienia tego. Mimo świadomości, że wtedy czas powinien poświęcać rodzinie, wewnętrzny przymus pracy działa i skłania takiego pracownika do zajmowania się pracą. Kompulsja może przejawiać się także tym, że pracownik nie jest w stanie przerwać pracy, np. mimo dużego zmęczenia. Taki pracownik może zdawać sobie sprawę z tego, że brak przerwy raczej osłabia jego aktywność, ale i tak pracy nie przerywa. Dlaczego tak się dzieje? Jaki mechanizm psychologiczny warunkuje tendencję do kompulsji?

Pracoholizm jako uzależnienie

Obsesję i kompulsję pracy można porównać do uzależnienia od substancji. Czynili tak m.in. Wayne E. Oates, tworząc analogię do alkoholizmu, oraz zespół Kamili Wojdyło m.in. odwołując się do uzależnienia od nikotyny. Podobnie jak w przypadku uzależnienia od substancji pracoholizm można analizować w perspektywie używania i nadużywania pracy. Praca może być bowiem czynnością, która służy nie tylko celom instrumentalnym, jak zdobywanie środków do życia, lecz może być także traktowana przez pracownika jako czynność ułatwiająca mu regulowanie emocji. Zarówno polskie, jak i zagraniczne badania wskazują bowiem, że wysokiemu natężeniu pracoholizmu towarzyszy wysoki poziom emocji negatywnych, gdzie szczególnie znaczenie ma lęk i strach. Pracoholik może redukować strach, np. przed utratą pracy, właśnie przez duże zaangażowanie się w pracę. Wykonywanie pracy wtedy jest dla niego sposobem regulowania negatywnego napięcia emocjonalnego. Podobnie może działać substancja, która służy osobie uzależnionej do obniżania stresu wywołanego np. nieprzyjemnymi zdarzeniami osobistymi lub redukowaniem symptomów odstawienia. Tak samo może postępować pracownik, który pracowania może używać do poprawiania sobie nastroju. Jeśli praca będzie dla niego głównym sposobem redukowania stresu, może wystąpić nadużywanie pracy.

Neurotyczny perfekcjonizm

Co jest źródłem tych negatywnych emocji, które powstają w pracowniku? Na ten problem można spojrzeć z perspektywy modelu pożądania pracy. Zgodnie z nim poczucie wartości determinuje sposób funkcjonowania pracownika. Samoocena niepewna, krucha czy podatna na negatywne skutki porażek, jakimi są obwinianie siebie, poczucie beznadziejności czy negatywne emocje, może prowadzić do ukształtowania się neurotycznego perfekcjonizmu. Ten rodzaj perfekcjonizmu określa się także mianem niezdrowego, gdyż prowadzi on do wyznaczania własnej osobie nierealistycznych standardów. Zawyżanie pożądanego poziomu wykonania samo w sobie zwiększa prawdopodobieństwo porażki. Pracownik stara się spełnić takie standardy, mimo że są one niemożliwe do osiągnięcia. Motywacja ta może być wzmacniana m.in. przez czynniki sytuacyjne, bowiem niektóre organizacje wymagają najwyższej efektywności i mogą nie tolerować porażek, innymi słowy – klimat organizacyjny może sprzyjać kształtowaniu się pracoholizmu.

Neurotyczny perfekcjonizm nie tylko wpływa na emocje, które odczuwa pracownik, lecz także sprawia, że człowiek koncentruje się na porażkach. Niezdrowy perfekcjonizm oddziałuje także na sposób interpretowania porażek. Błędy mogą być wtedy diagnozowane przez pracownika jako dowód niskich kompetencji własnych i jednocześnie mogą bardziej motywować do unikania porażek w przyszłości niż do budowania sukcesu opartego na twórczym, proaktywnym działaniu. Neurotyczny perfekcjonizm jest osiowym objawem zaburzeń psychicznych, takich jak anoreksja, depresja i nerwice.

Według modelu pożądania pracy neurotycznemu perfekcjonizmowi towarzyszy obsesja i kompulsja pracy, które przybierają formę pożądania (craving). Pracownik może wykorzystywać pracę jako środek zaspokajania tej potrzeby, ale – jak wskazują polskie badania – skutkiem tego może być pogorszenie stanu zdrowia wyrażające się problemami psychosomatycznymi, zaburzeniami snu czy nawet myś­lami samobójczymi oraz zmniejszeniem liczby zachowań prozdrowotnych. Może to zwiększać ryzyko chorób, takich jak nadciśnienie czy otyłość. Tendencje obsesyjno-kompulsywne wyznaczają zachowania ukierunkowane na redukcję negatywnych emocji poprzez intensywną pracę. Efektem tego jest wzmocnienie poczucia własnej wartości oraz poczucie ulgi. Wzrost poczucia własnej wartości prowadzi natomiast do wyznaczania wysokich (neurotycznych) standardów osobistych, co zamyka wyżej przed-stawiony cykl pracoholizmu.

O pracoholizmie i entuzjazmie pracy - część 2.

dr Jacek Buczny
Personel Plus

Dołącz do dyskusji

Kod antyspamowy
Odśwież

FacebookGoogle Bookmarks

Czytaj również

O pracoholizmie i entuzjazmie w pracy [część 1]

Praca może służyć nie tylko celom instrumentalnym, jak zdobywanie środków do życia, lecz także może być traktowana jako czynność regulująca emocje.

Joga na nadwagę

Praktycznie z każdej strony jesteśmy otoczeni receptami na zdrowy tryb życia. Jak mamy się odżywiać, ile powinniśmy wypoczywać, jaki sport powinniśmy...

Ucieczka z korporacji – najlepszy sposób na frustrację w pracy?

Praca w korporacji często rodzi różnego rodzaju negatywne emocje. Czy można znaleźć na nie dobre rozwiązanie?

Elastyczne techniki zarządzania: SCRUM, GTD

Elastyczne techniki zarządzania, to metody pracy uwzględniające konieczność zmienności otoczenia w wyznaczaniu strategii firmy

Awansuj z głową - poradnik dla ambitnych pracowników

Wydaje się, że sukces na rynku pracy jest gwarantowany?  Czasami jednak błędna decyzja dotycząca kariery może zniweczyć dotychczasowe wysiłki.

Sok czy smoothies

Sok vs smoothie. Czym się różnią? Co jest zdrowsze?

Picie soków lub smoothies to jeden z najłatwiejszych i najbardziej efektywnych sposobów wzbogacenia swojego jadłospisu w dobroczynne związki odżywcze...

Olej kokosowy zdrowy

Olej kokosowy. Bezsensowna Eko moda, czy przepis na zdrowie?

Olej kokosowy zyskał ostatnio ogromną popularność. Zwolennicy zdrowego stylu życia są przekonani o jego cudownych właściwościach.

Jak ważny jest kontakt wzrokowy w relacjach międzyludzkich?

To właśnie dzięki niemu rozmówca odbiera pozytywnie nas i to co mówimy. Pozwala także stwierdzić czy rozmówca jest szczery w tym co mówi i jak mówi.