Dziennik Przedsiebiorcy

Publikacja 09.04.2013

KW_TAGS

okiem prawnika

Spółka cywilna ciągle pozostaje najpopularniejszą formą współpracy dwu i więcej przedsiębiorców. Jej zaletą jest łatwość i niskie koszty utworzenia, a także możliwość działania w sposób możliwie mało sformalizowany. Do wad należy bezpośrednia, solidarna i nieograniczona odpowiedzialność za zobowiązania spółki, oraz dość skomplikowany system rozliczeń oraz niewypracowany model zmian wspólników.

Punktem wyjścia dla przedstawienia mechanizmu zmiany po stronie umowy spółki cywilnej (w dużym uproszczeniu i nieprawidłowo nazywanego sprzedażą udziałów) powinna być chyba uchwała Sądu Najwyższego z dnia z 21 listopada 1995 r. w sprawie III CZP 160/95, która stanowi, że dopuszczalne jest wstąpienie do spółki cywilnej nowego wspólnika i przejęcie przez niego dotychczasowych zobowiązań oraz uprawnień za zgodą pozostałych wspólników, w tym i jednocześnie ustępujących z tej spółki.

Skąd jednak w ogóle wątpliwości w tym zakresie? Spółka cywilna jest jedynie umową między wspólnikami, a nie stanowi osobnego od wspólników bytu prawnego. Prawo polskie nie wykształciło z kolei mechanizmu zmiany podmiotowej po stronie umowy i de facto dopuszcza taką możliwość poprzez osobny przelew praw i przejęcie długu. Czy takie prowizoryczne rozwiązanie jest dopuszczalne na gruncie umowy spółki cywilnej? Rozwiązanie problemu jest utrudnione w szczególności w sytuacji, gdy stron umowy spółki cywilnej jest więcej niż dwie (istnieją tu dwa poglądy. Wedle pierwszego jest jedna umowa, której stronami jest wielu wspólników. Według drugiego jest szereg poszczególnych umów spółki cywilnej między każdym ze wspólników, a każdym z pozostałych.

We wspomnianej uchwale Sąd Najwyższy stwierdził, że wynikający z art. 863 § 1 KC zakaz rozporządzenia udziałem w spółce cywilnej odnosi się do okresu istnienia samej spółki lub uczestnictwa w niej danego wspólnika. Tym samym wspólnik może rozporządzić swoimi prawami w chwili wystąpienia z niej. Nie ma również przeszkód, aby nowy wspólnik wstępując w prawa dotychczasowych ze spółki wspólników równocześnie zobowiązał się w zamian do pokrycia nie tylko przyszłych zobowiązań spółki, ale i zobowiązań już istniejących. Tym samym zobowiązanie takie, jeśli doszło do wiadomości wierzycieli, może być przez nich wykorzystane przy dochodzeniu swoich należności. Dalej SN delikatnie zauważył, że taka zmiana może mieć ograniczoną skuteczność względem wierzycieli spółki – moim zdaniem skuteczności nie będzie miała żadnej, bowiem odpowiedzialność solidarna dotychczasowych wspólników istnieje z mocy ustawy, a czynność prawna osób trzecich (wspólników) nie może prowadzić do pogorszenia sytuacji prawnej wierzyciela (poprzez np. zbycie udziałów na rzecz podstawionych i niewypłacalnych osób).

Warto wspomnieć również wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego – Ośrodka zamiejscowego w Gdańsku z dnia 14 lipca 2000 r. I SA/Gd 367/98, zgodnie z którym w razie wystąpienia z dwuosobowej spółki cywilnej jednego ze wspólników ta jednostka organizacyjna przestaje istnieć, bowiem umowa spółki zakłada współdziałanie wspólników, czyli co najmniej dwu osób. Jednak w sytuacji, gdy w miejsce występującego ze spółki wspólnika wstępuje równocześnie jako wspólnik inna osoba, przejmując wszelkie prawa i obowiązki dotychczasowego wspólnika, nie dochodzi do utraty bytu prawnego spółki.

Nie ulega bowiem wątpliwości, że wystąpienie z dwuosobowej spółki jednego ze wspólników oznacza definitywn rozwiązanie spółki (nie ma mowy o kontynuacji spółki cywilnej przez jednego wspólnika). Jest to utrwalony pogląd orzecznictwa, które stoi na tym stanowisku już od bardzo dawna (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 września 1977 r. III_CRN_76/77).

W końcu trzeba przytoczyć ważny wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia z dnia 22 lipca 1999 r. w sprawie I ACa 197/99, w którego tezie czytamy, że wspólnik spółki cywilnej w przypadku zaistnienia ważnych powodów jest uprawniony do wyboru prawa, z którego skorzysta – żądania rozwiązania spółki bądź wypowiedzenia udziału, natomiast rzeczą sądu jest ocena, czy w sytuacji, gdy wspólnik żąda rozwiązania spółki zaspokojenie jego żądań nie jest w okolicznościach sprawy nadużyciem prawa podmiotowego.
Rozstrzygnięcie to dotyczy bowiem sprawy fundamentalnej z konstrukcyjnego punktu widzenia. Odnosi się do sytuacji, gdy wspólników jest więcej, niż dwóch. Powstaje więc pytanie, czy jeżeli dany wspólnik chce zakończyć swoją przygodę ze spółką, może z niej wyjść i pozostawić ją dalej istniejącą między pozostałymi wspólnikami, czy też może rozwiązać umowę spółki ze skutkiem między pozostałymi wspólnikami, co rodzi konieczność założenia przez nich nowej spółki na gruzach starej.

Pamiętajmy że mamy do czynienia z jedną umową spółki między wszystkimi wspólnikami, a nie z szeregiem poszczególnych umów spółki między każdym ze wspólników, a każdym z pozostałych, to wypowiedzenie umowy spółki przez jednego ze wspólników nie powinno mieć skutku w relacjach między pozostałymi i jego uprawnienie ograniczyć się powinno faktycznie do wyjścia ze spółki.

 

Adwokat Andrzej Jakubiec

partner w Kancelarii Derdzikowski, Szczepaniak, Jakubiec
Katedra Prawa Gospodarczego i Handlowego WPiA UŁ.

Dołącz do dyskusji

Kod antyspamowy
Odśwież

FacebookGoogle Bookmarks

Czytaj również

Ile wynosi całkowity koszt zatrudnienia pracownika?

Ile kosztuje zatrudnienie przez przedsiębiorcę pracownika w oparciu o różnorodne umowy, ile wynoszą składki na ZUS, a ile pokrywa pracownik.

Rodo-zmiany-w-ustawach

RODO wymusza zmiany w 133 ustawach

Ministerstwo Cyfryzacji opublikowało we wrześniu br. projekt nowej ustawy o ochronie danych.  Liczy on ponad 170 stron, na których wskazane zostały...

Terminy opłacania składek ZUS, kiedy płacić ubezpiecznie?

Opłacenie składek na ZUS 10 dnia miesiąca też może spowodować niedopełnienie terminu, jeśli zrobimy to późnym wieczorem. Dlaczego?

Reklamy na blogu a powstanie obowiązku podatkowego

Jak należy rozliczać się z przychodów osiąganych z reklamy na blogu? - odpowiedź na często zadawane pytanie o obowiązek podatkowy

Cena na metce ceną sprzedaży - uważaj na błędy!

Co w sytuacji gdy przy kasie klient dowiaduje się że wybrany produkt, w rzeczywistości jest droższy niż cena na metce?

aport

Aport – wkład niepieniężny wniesiony do spółki.

 Aportem mogą być rzeczy prawa rzeczowe (własność nieruchomości, własność rzeczy ruchomych, ograniczone prawa rzeczowe) oraz prawa o charakterze...

GIODO - Przetwarzanie danych osobowych w celach marketingowych

W każdej firmie prowadzone są różnorodne działania marketingowe. Sprawdź, jak powinno wyglądać przetwarzanie danych osobowych w celach marketingowych

Dlaczego warto składać odwołanie od decyzji ZUSu?

Postępowanie w sprawach odwołań od decyzji ZUS jest wolne od kosztów i opłat sądowych, ale nie tylko dlatego warto się odwoływać!