Dziennik Przedsiebiorcy

Publikacja 05.02.2018

KW_TAGS

Zakaz handlu w niedziele

Zakaz handlu w niedzielę, święta oraz w niektóre inne dni obowiązuje od 1 marca 2018r. – co się zmieni dla pracodawców i pracowników.

Niedawno uchwalona (dokładnie w dniu 10 stycznia 2018 roku) ustawa o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni (nazywana w skrócie ustawą o ograniczeniu handlu) od samego początku wzbudza wiele kontrowersji – pomysł jej uchwalenia ma zarówno wielu zwolenników, jak i przeciwników.

Ta krótka ustawa niewątpliwie przyniesie najwięcej zmian dla pracowników i pracodawców, gdyż zmienia ona przepisy zawarte w Kodeksie pracy, znajdujące się w rozdziale „Praca w niedziele i święta”.

I. Dotychczasowe ograniczenia handlu w niedzielę przed 1 marca 2018r.

Należałoby zacząć od tego, że ustawodawca, jeszcze przed uchwaleniem omawianej ustawy, próbował ograniczać możliwość pracy w niedzielę i święta.

Zgodnie z obecnie jeszcze obowiązującym stanem prawnym praca w święta w placówkach handlowych (także wtedy gdy święto wypada w niedzielę) jest niedozwolona.

Wyjątkowo dopuszcza się pracę w niedzielę w tych placówkach tylko przy wykonywaniu prac koniecznych ze względu na ich użyteczność społeczną i codzienne potrzeby ludności (art. 1599a k.p.).

Omawiana ustawa uchyli przywołany powyżej przepis i wprowadzi nową regulację, która będzie w zakresie ograniczenia handlu w niedzielę i święta odsyłać bezpośrednio do ustawy o ograniczeniu handlu.

II. Zakaz handlu w niedziele, zmiany po 01 marca 2018r. – w które niedziele sklepy będą zamknięte?

Nowelizacja stopniowo wprowadza zakaz pracy w placówkach handlowych.

W okresie: od 1 marca do 31 grudnia 2018 r. zakaz handlu nie będzie obowiązywał w pierwszą i ostatnią niedzielę każdego miesiąca kalendarzowego.

Niedziele, w których handel jest zakazany, przedstawia poniższa tabela.

Tabela dni z zakazem handlu, źródło: gazeta.pl

  • od 1 stycznia do 31 grudnia 2019 r. zakaz handlu nie będzie obowiązywał w ostatnią niedzielę każdego miesiąca kalendarzowego,
  • od 1 stycznia 2020 r. zakaz handlu nie będzie obowiązywał w ostatnią niedzielę przypadającą w styczniu, kwietniu, czerwcu i sierpniu.

Nowa ustawa nie tylko wprowadza zakaz handlu w niedzielę i święta, ale również – co jest nowością – wprowadza ograniczenia handlu w dniu Wigilii Bożego Narodzenia (24 grudnia) oraz w sobotę bezpośrednio poprzedzającą święta Wielkanocne.

W dniu 24 grudnia oraz w sobotę bezpośrednio poprzedzającą Wielkanoc handel zakazany jest dopiero po godzinie 14.00. Warto zaznaczyć, że w przypadku, w którym Wigilia wypadłaby w niedzielę, ustawodawca również zakazuje handlu dopiero po tej godzinie, a nie w całą niedzielę.

III. Zakaz handlu w niedziele od 01 marca 2018r.- co i kogo obowiązuje?

Ustawa zawiera słowniczek, w którym wyjaśnia ona jak należy rozumieć użyte w ustawie wyrażenia takie jak np. placówka handlowa, wskazując m. in. przykłady takich placówek: sklep, stoisko, skład węgla itp.), handel czy święto (jako dzień wolny o pracy w rozumieniu ustawy o dniach wolnych od pracy).

Co istotne, ustawa rozróżnia pojęcia „pracowników” oraz „zatrudnionych”.

W świetle ustawy przez pojęcie „pracownika” należy rozumieć osobę zatrudnioną w placówce handlowej stosownie do przepisów Kodeksu pracy (a więc osoby zatrudnione na podstawie umowy o pracę i spółdzielczej umowy o pracę), a także osoby skierowanej do pracy tymczasowej w takiej placówce na podstawie przepisów o zatrudnianiu pracowników tymczasowych.

Jako „zatrudnionego” ustawa uznaje osoby fizyczne, wykonujące pracę w placówce handlowej na podstawie umowy cywilnoprawnej, a także pracowników tymczasowych, jeżeli zostali skierowani do pracy w takiej placówce na podstawie umowy cywilnoprawnej.

Warto wskazać, że zakaz ten nie ma charakteru bezwzględnego, gdyż kolejne artykuły ustawy wprowadzają liczne wyjątki od tego zakazu.

IV. Kiedy zakaz handlu w niedzielę nie obowiązuje? Wyjątki.

Wyjątki te mają dwojaki charakter.

Po pierwsze, ustawa zawiera dość liczny katalog, w którym ustawodawca wprost wskazuje te placówki handlowe, które są wyłączone od tego zakazu.

Z zakazu nadlu w nidziele wyłączone zostały przykładowo:

  • stacje paliw płynnych (co ciekawe, wskazane jako pierwszy, niejako najważniejszy wyjątek),
  • w placówkach handlowych, w których przeważająca działalność polega na handlu kwiatami,
  • w aptekach i punktach aptecznych,
  • w zakładach leczniczych dla zwierząt,
  • w placówkach handlowych, w których przeważająca działalność polega na handlu prasą, biletami komunikacji miejskiej, wyrobami tytoniowymi, kuponami gier losowych i zakładów wzajemnych,
  • w placówkach pocztowych,
  • w placówkach handlowych w zakładach hotelarskich,
  • w placówkach handlowych w zakładach prowadzących działalność w zakresie kultury, sportu, oświaty, turystyki i wypoczynku,
  • w sklepach internetowych i na platformach internetowych,
  • placówki, gdzie przeważająca działalność polega na handlu pamiątkami lub dewocjonaliami,
  • placówki handlowe w zakładach hotelarskich,
  • strefy wolnocłowe,
  • w przypadku handlu kwiatami, wiązankami, wieńcami i zniczami przy cmentarzach,
  • w zakładach pogrzebowych,
  • w placówkach handlowych, w których handel jest prowadzony przez przedsiębiorcę będącego osobą fizyczną wyłącznie osobiście we własnym imieniu i na własny rachunek,
  • w piekarniach, cukierniach i lodziarniach, w których przeważająca działalność polega na handlu wyrobami piekarniczymi i cukierniczymi,
  • w placówkach handlowych, w których przeważającą działalnością jest działalność gastronomiczna.

Ustawodawca zastępuje więc wcześniej używane w Kodeksie pracy nieostre pojęcie „prac koniecznych ze względu na ich użyteczność społeczną i codzienne potrzeby ludności” zamkniętym katalogiem.

Warto jednak zaznaczyć, że użycie przez prawodawcy takich sformułowań jak „przeważająca działalność” prowadzi do tego, że katalog ten zawiera pewne elementy, pozwalające na swobodę interpretacyjną.

Z tego powodu ustawodawca zdefiniował pojęcie „przeważającej działalności” – jest to taka działalność, która została wskazana jako „przeważająca” we wniosku o wpis do krajowego rejestru urzędowego podmiotów gospodarki narodowej.

Ustawa wskazuje wprost te niedziele w roku, w którym zakaz handlu zostaje uchylony.

  • kolejne dwie niedziele poprzedzające pierwszy dzień Bożego Narodzenia,
  • niedziela bezpośrednio poprzedzająca pierwszy dzień Wielkiej Nocy,
  • ostatnia niedziela przypadająca w styczniu, kwietniu, czerwcu i sierpniu (wyjątkowo, jeżeli w którąś z tych niedziel wypadłoby święto, obowiązywałby mimo to zakaz handlu).

V. Zakaz handlu w niedzielę – inne ważne informacje

Warto również prześledzić inne zmiany w Kodeksie pracy, jakie wprowadza ustawa o ograniczeniu handlu.

Wynagrodzenie za pracę w Wigilię i przed Wielkanocą oraz rekompensata pracy w niedzielę.
W przypadku pracy w dniu 24 grudnia oraz w sobotę bezpośrednio poprzedzającą Wielkanoc prawodawca regulację szczególnego rodzaju – za pracę w tych dniach pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia także za czas nieprzepracowany w związku ze zmniejszeniem wymiaru jego czasu pracy z powodu wykonywania pracy do godziny 14.00 – w takim przypadku wynagrodzenie oblicza się tak jak w przypadku ustalania wynagrodzenia za czas urlopu wypoczynkowego.

Jest to na pewno wynagrodzenie korzystne dla pracownika, dla pracodawcy już nie.

Ustawodawca zachował regulację dotyczącą obowiązku udzielenia pracownikowi, w przypadku wykonywania przez niego pracy w niedzielę i święta innego dnia wolnego od pracy, choć nieco ją zmodyfikował – prawodawca nie wskazuje już czasu, w ciągu którego pracownik powinien otrzymać inny wolny dzień, tak jak to było do tej pory.

Rodzi to więc niebezpieczeństwo dla pracownika, który nie będzie mógł przewidzieć, kiedy otrzyma dzień wolny. Przepis ten dotyczy zarówno tych dni, w których na pracę wyjątkowo pozwala art. 15110 k.p. (z wyłączeniem pracy w systemie „weekendowym”), a także tych, w których na pracę w niedzielę i święta pozwala ustawa o ograniczeniu handlu.

Warto zaznaczyć, że ustawa nie zmieniła przepisów dotyczących wynagrodzenia za pracę za pracę w niedzielę i święta. Tak więc za pracę w sobotę, a także w dniu 24 grudniu, o ile nie będzie on niedzielą, pracownikowi będzie przysługiwało wynagrodzenie jak za pracę w zwykłym dniu roboczym.

Jak rozumieć pojęcie „niedzieli”

Ustawa zachowuje przepis dotyczący tego, że za pracę w niedzielę lub święto uznaje się pracę wykonywaną między godziną 6.00 w tym dniu a godziną 6.00 w następnym dniu, chyba że u danego pracodawcy została ustalona inna godzina, przy czym przepis wskazuje, że dotyczy to jedynie tych przypadków, w których praca jest dozwolona w niedzielę w rozumieniu art. 15110 k.p., który pozwala na pracę w te dni w przypadku pracy określonego rodzaju, m.in. w ruchu ciągłym, przy ruchu zmianowym, przy pilnowaniu mieniu lub osób etc.

Warto zauważyć, że ustawodawca w związku z planowanymi zmianami nie uchylił tzw. „weekendowego” systemu czasu pracy – czyli pracy wykonywanej w piątki, soboty i niedzielę, choć ilość miejsc, w których taka praca może być wykonywana została w sposób wyraźny ograniczona.

VI. Kary za niestosowanie się do zakazu handlu w niedzielę

Ustawa o ograniczeniu handlu zmieni również regulacje w ustawie o Państwowej Inspekcji Pracy. Organ ten będzie mógł również kontrolować, czy przedsiębiorcy przestrzegają nowej ustawy. Kontrola ta będzie mogła nastąpić bez uprzedzenia i o każdej porze dnia i nocy.

Warto zauważyć, że pracodawcę, który nie będzie stosował się do wskazanego zakazu, mogą spotkać przykre tego konsekwencje.

Zgodnie z art. 10 ustawy:

kto, wbrew zakazowi handlu oraz wykonywania czynności związanych z handlem w niedziele lub święta, a także po godzinie 14.00 w dniu 24 grudnia lub w sobotę bezpośrednio poprzedzającą pierwszy dzień Wielkiej Nocy, powierza wykonywanie pracy w handlu lub wykonywanie czynności związanych z handlem pracownikowi lub zatrudnionemu, podlega karze grzywny w wysokości od 1.000 do 100.000 zł.

Postępowania w tych sprawach będą prowadzone zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia, przy czym oskarżycielem publicznym w tych sprawach będzie mógł być także inspektor pracy.

Warto zaznaczyć, że jeżeli dany podmiot zostanie ukarany dwukrotnie i w ciągu dwóch lat od dnia ostatniego ukarania po raz kolejny popełni takie wykroczenie, właściwy organ Państwowej Inspekcji Pracy będzie mógł w postępowaniu mandatowym nałożyć dodatkową grzywnę w wysokości do 5.000 zł.

Zakaz handlu w niedzielę – podsumowanie:

  • Ustawa o ograniczeniu handlu wprowadza zupełnie nową, bardziej rozbudową regulację dotyczącą pracy w niedziele i święta. Zmian tych nie można jednoznacznie ocenić – z jednej strony są one korzystne dla pracowników, a z drugiej – znacznie ograniczą dochody osiągane przez pracodawców.
  • Na szczęście zakaz handlu nie będzie miał charakteru bezwzględnego – ustawa przewiduje szereg wyjątków, kiedy praca jest dozwolona.
  • Pracodawca, który złamałby przepisy ustawy o ograniczeniu handlu, powinien liczyć się z konsekwencjami, jakie może z tego tytułu wystąpić.
 
Katarzyna Klemba
Radca prawny specjalizujący się w prawie pracy i prawie ubezpieczeń społecznych 
www.e-prawopracy.pl

Dołącz do dyskusji

Kod antyspamowy
Odśwież

FacebookGoogle Bookmarks

Czytaj również

Czy pracodawca może odmówić udzielenia urlopu na żądanie

W ramach urlopu wypoczynkowego, każdemu pracownikowi przysługują cztery dni tak zwanego urlopu na żądanie.

Rodo-zmiany-w-ustawach

RODO wymusza zmiany w 133 ustawach

Ministerstwo Cyfryzacji opublikowało we wrześniu br. projekt nowej ustawy o ochronie danych.  Liczy on ponad 170 stron, na których wskazane zostały...

Cena na metce ceną sprzedaży - uważaj na błędy!

Co w sytuacji gdy przy kasie klient dowiaduje się że wybrany produkt, w rzeczywistości jest droższy niż cena na metce?

Urlop wypoczynkowy

Urlop wypoczynkowy - komu przysługuje i w jakim wymiarze

Jak pracownik nabywa prawa do urlopu, kiedy on przysługuje i w jakim wymiarze. Co się dzieje z niewykorzystanym i kiedy można pracownika odwołać z urlopu?

Etat-czy-wlasna-firma

Co lepsze: własna firma czy etat?

Pytanie postawione w tytule zdaje się być nierozstrzygalnym dylematem. To tak, jakby zapytać czy lepszy jest rosół czy pomidorowa? Nie ma dobrej...

Samozatrudnienie - jaką umowę wybrać i jak obniżyć koszty?

W porównaniu do stosunku pracy, współpraca z jednoosobowym przedsiębiorcą umożliwia pracodawcy znaczne obniżenie kosztów.

Podatek VAT od samochodu osobowego w firmie

W jaki więc sposób należy dokonywać odliczenia podatku VAT w przypadku wykorzystania pojazdów użytkowanych wyłącznie w działalności oraz zarówno w...

Działalność w czasie choroby

Zawieszenie działalności w czasie choroby

Przedsiębiorcy z różnych względów decydują się na przerwę w prowadzeniu własnej firmy. Nie wszyscy jednak wiedzą, że zawieszenie działalności w czasie...